Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica https://studiapoetica.up.krakow.pl/ <p style="text-align: justify;">„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” to rocznik naukowy wydawany od 2013 roku przez Katedrę Teorii i Antropologii Literatury Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.</p> <p><strong>ISSN: 2353-4583</strong></p> <p><strong>e-ISSN: 2449-7401</strong></p> <p> </p> <p><strong>Profil czasopisma:</strong></p> <p style="text-align: justify;">Czasopismo publikuje numery tematyczne, skoncentrowane każdorazowo na wybranym problemie współczesnego literaturoznawstwa.</p> <p style="text-align: justify;">Tradycyjne ujęcia sąsiadują w nim z badaniami o profilu kulturowym (kulturowa teoria literatury, lingwistyka kulturowa), społecznym (antropologia, medioznawstwo, socjologia) oraz interdyscyplinarnym (biohumanistyka, humanistyka cyfrowa).</p> <p style="text-align: justify;">W czasopiśmie drukowane są artykuły odnoszące zjawiska i artefakty literackie i paraliterackie do szerokich kontekstów kulturowych, społecznych, ekonomicznych, historycznych, psychologicznych i artystycznych.</p> <p style="text-align: justify;">Czasopismo przyjmuje artykuły w języku polskim i językach kongresowych, publikuje teksty autorów reprezentujących polskie i zagraniczne ośrodki naukowe oraz współpracuje z recenzentami zagranicznymi.</p> <p><strong>Dziedzina:</strong> nauki humanistyczne</p> <p><strong>Dyscyplina:</strong> literaturoznawstwo; nauki o kulturze i religii</p> <p><strong>Język publikacji:</strong> język polski oraz języki kongresowe</p> <p><strong>Czasopismo jest ujęte w Wykazie czasopism naukowych Ministerstwa Edukacji i Nauki. Punktacja: </strong> 40 punktów</p> <p><strong>Czasopismo objęte programem ministerialnym </strong> „<a href="https://www.gov.pl/web/nauka/informacja-w-sprawie-wynikow-konkursu-ogloszonego-w-ramach-programu-wsparcie-dla-czasopism-naukowych">Wsparcie dla czasopism naukowych” (2019 - 2020)</a>.</p> <p><strong>Czasopismo jest zarejestrowane w Rejestrze Dzienników i Czasopism.</strong></p> <p><strong>Obecność w bazach czasopism naukowych:</strong> <a href="https://dbh.nsd.uib.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info?id=500510" target="_blank" rel="noopener">ERIH PLUS</a>, <a href="https://doaj.org/toc/2449-7401?source=%7B%22query%22%3A%7B%22filtered%22%3A%7B%22filter%22%3A%7B%22bool%22%3A%7B%22must%22%3A%5B%7B%22terms%22%3A%7B%22index.issn.exact%22%3A%5B%222353-4583%22%2C%222449-7401%22%5D%7D%7D%5D%7D%7D%2C%22query%22%3A%7B%22match_all%22%3A%7B%7D%7D%7D%7D%2C%22size%22%3A100%2C%22sort%22%3A%5B%7B%22index.date%22%3A%7B%22order%22%3A%22desc%22%7D%7D%5D%2C%22_source%22%3A%7B%7D%7D" target="_blank" rel="noopener">DOAJ</a>,<a href="http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.cejsh-1278cef6-3245-4f23-9490-d462bcc6bec7">CEJSH</a>, <a href="https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2149">CEEOL</a>, <a title="http://yadda.icm.edu.pl/yadda/search/page.action?token=fba138a1-0e2c-4ee5-a2af-3875eac1797f" href="http://yadda.icm.edu.pl/yadda/search/page.action?token=fba138a1-0e2c-4ee5-a2af-3875eac1797f" target="_blank" rel="noopener">Biblioteka Nauki</a>, <a href="https://scholar.google.pl/scholar?hl=pl&amp;as_sdt=0%2C5&amp;q=Annales+Universitatis+Paedagogicae+Cracoviensis.+Studia+Poetica&amp;btnG=">Google Scholar</a>, <a href="http://bazhum.pl/bib/journal/526/">BazHum</a>.</p> Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie pl-PL Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2353-4583 <p style="text-align: justify;">Wydawca „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” jest upoważniony do korzystania oraz do rozpowszechniana wszystkich opublikowanych w czasopiśmie materiałów na podstawie umowy licencji niewyłącznej nieograniczonej w czasie - zawartej uprzednio na czas nieoznaczony każdorazowo z autorem/ką konkretnego utworu na określonych w tamtejszej umowie polach eksploatacji. &nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">POLITYKA OTWARTEGO DOSTĘPU<br>„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest dostępna bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji niewyłącznej CreativeCommons (CC BY-NC-ND 4.0). Użytkownicy/ki mogą czytać, pobierać, wykonywać kopie, rozpowszechniać, drukować, wyszukiwać lub linkować do pełnych tekstów artykułów w tym czasopiśmie bez uprzedniej zgody wydawcy lub autora/ki pod warunkiem podania źródła dostępu i autorstwa danej publikacji. Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (http://www.soros.org/openaccess).</p> Informacje redakcyjne https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/7871 <p><span style="background-color: #ffffff;">Informacje redakcyjne</span></p> - - Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.19 <p><span style="background-color: #ffffff;">Przedmiotem artykułu jest opowiadanie Elizy Orzeszkowej <em>Gloria victis</em> z 1910 roku. Autorka ukazuje napięcie pomiędzy romantyczną z ducha ideową koncepcją utworu o powstańczym zrywie 1863 roku a modernistycznym obrazowaniem i wrażliwością estetyczną. Zwraca uwagę na konsekwencje narracji prowadzonej z perspektywy leśnej przyrody (wiatru, drzew): symbolizm mitu eleuzyńskiego, techniki impresjonizmu i ekspresjonizmu oraz brutalny naturalizm w opisach śmierci i umierania. Eksponuje zarysowaną przez Orzeszkową dychotomię historii (i niepamięci) i biologii (cyklu natury).</span></p> Halina Bursztyńska Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 300 313 10.24917/23534583.8.19 Zapowiedzi https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/7906 <p>-</p> <p>&nbsp;</p> - - Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 364 364 Drzewa i lasy – alternatywne przyrody w polskich księgarniach (w drugiej dekadzie XXI wieku) https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/7874 <p style="text-align: justify;">Dendrografie to zapisy, których tematem lub wzorcem strukturalnym są drzewa i lasy. Autorka prezentuje szeroką panoramę alternatywnych ujęć tematu „drzewnego” w humanistycznej (rodzimej i tłumaczonej) literaturze przedmiotu w Polsce w drugiej dekadzie XXI wieku. Zauważa w literaturze (artystycznej i naukowej) wzrost frekwencji tematyki drzewnej i leśnej, generowany konfliktem wokół Puszczy Białowieskiej, a także coraz bardziej dolegliwymi konsekwencjami katastrofy klimatycznej. Odnotowuje przekształcanie się ujęć dyskursywnych i symbolicznych, w których dominowało drzewo, w ujęcia zdesymbolizowane, materialne i afektywne, w których dominuje las jako organizm zbiorowy. Podobna przemiana dokonuje się w organicznym modelowaniu: następuje przejście od dendrogramu do mykogramu (grzybni) jako funkcjonalnego modelu zjawisk przyrodniczych, społecznych i kulturowych. Artykuł pełni także funkcję wstępu do tomu czasopisma i zapowiada tematykę pomieszczonych w nim artykułów.</p> Magdalena Roszczynialska Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 3 26 10.24917/23534583.8.1 O ludziach i drzewach. „The Overstory” Richarda Powersa https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.20 <p>O ludziach i drzewach. „<em>The Overstory</em>” Richarda Powersa [Recenzja powieści: Richard Powers, „<em>The Overstory</em>”, William Heinmann, London 2018, ss. 502]</p> <p>&nbsp;</p> Aleksandra Budrewicz Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 314 320 10.24917/23534583.8.20 Anita Całek, „Nowa teoria listu” https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.21 <p>Anita Całek, „<em>Nowa teoria listu” </em>[Recenzja książki: Anita Całek, „<em>Nowa teoria listu”</em>, Biblioteka Jagiellońska – Księgarnia Akademicka, Kraków 2019, ss. 452]</p> Marceli Olma Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 321 327 10.24917/23534583.8.21 Żyjemy w zombistycznych czasach. Wokół „Narracji zombiecentrycznych” Kseni Olkusz i „Festín de muertos”, antologii meksykańskich opowiadań o zombie https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.22 <p>Żyjemy w zombistycznych czasach. Wokół „Narracji zombiecentrycznych” Kseni Olkusz i „Festín de muertos”, antologii meksykańskich opowiadań o zombie [Recenzja książki: Ksenia Olkusz, „Narracje zombiecentryczne. Literatura – teoria – antropologia”, TAiWPN Universitas, Kraków 2019, ss. 326; Recenzja książki: „Festín de muertos. Antología de relatos mexicanos de zombis”, red. Raquel Castro, Rafael Villegas, Océano, México DF 2017, ss. 176]</p> <p>&nbsp;</p> Tomasz Pindel Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 328 336 10.24917/23534583.8.22 Sprawozdanie z konferencji Współczesne strategie, narzędzia i metody badania mediów i literatury, Kraków 3–4 grudnia 2019 https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.23 <p><span style="background-color: #ffffff;">Sprawozdanie z konferencji <em>Współczesne strategie, narzędzia i metody badania mediów i literatury</em>, Kraków, 3–4 grudnia 2019.</span></p> Magdalena Stoch Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 337 341 10.24917/23534583.8.23 Stawka większa niż las https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.24 <p>Stawka większa niż las [Recenzja książki: „O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce”, red. Przemysław Czapliński, Joanna B. Bednarek, Dawid Gostyński, Książka i Prasa, Warszawa 2019, ss. 365]</p> Patryk Szaj Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 342 355 10.24917/23534583.8.24 Spis treści https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/7904 <p>-</p> Studia Poetica Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 357 359 Kolegium Recenzentów https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/7907 <p>-</p> - - Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 363 363 O „Drzewie” Wiesława Myśliwskiego i kilku dendrologicznych tropach literatury polskiej po 1989 roku https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.2 <p><span style="background-color: #ffffff;">Autor analizuje i interpretuje najważniejszy literacki tekst dendrologiczny polskiej literatury powojennej, czyli dramat <em>Drzewo</em> Wiesława Myśliwskiego. Rozpoznaje go jako typowy przykład symbiotyczno-toksycznego związku między Polską i literaturą, decydującego także o tym, jak funkcjonuje w polskiej literaturze świat roślin. Sytuacja zmienia się po roku 1989. Jej konsekwencją jest dzisiejsza, ekologiczna i polityczna ekspansja ekokrytyki, którą najskuteczniej reprezentują utwory Olgi Tokarczuk. Obok nich pojawiają się w tekście inne dendrologiczne tropy&nbsp; reprezentowane w polskiej literaturze współczesnej między innymi przez teksty Andrzeja Stasiuka, Michała Witkowskiego, Wojciecha Wencla, Jana Leończuka i Andrzeja Sapkowskiego. Próba ich uporządkowania wydaje się zarówno potrzebna, jak i nieskuteczna.<br></span></p> Dariusz Kulesza Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 27 42 10.24917/23534583.8.2 „Cytowałam zdania z wnętrza drzew”. „minimum” Urszuli Zajączkowskiej https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.3 <p>Artykuł jest próbą lektury ostatniego tomiku poezji Urszuli Zajączkowskiej tropem trzech zamieszczonych w nim wierszy: <em>w koronach</em>, <em>miejsce przy oknie</em> i <em>wysokie drzewa</em>. Wszystkie odwołują się do wątków dendrologicznych, reprezentując tym samym jeden z kilku, lecz być może najważniejszy obszar przyrodniczych zainteresowań autorki <em>Atomów</em>. Wymienione utwory zostały potraktowane w interpretacji jako emblematy pojęć, odpowiednio, kontaktu, komunikacji i kreacji, wyznaczając kierunki lektury pozostałych zgromadzonych w tomie wierszy.</p> Iwona Gralewicz-Wolny Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 43 52 10.24917/23534583.8.3 Botaniczne konceptualizacje pamięci Mirona Białoszewskiego https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.4 <p><span style="background-color: #ffffff;">Artykuł został zainspirowany esejami Georga Simmla, niemieckiego filozofa (<em>Most i drzwi)</em> oraz książką Douwego Draaismy, holenderskiego teoretyka pamięci, F<em>abryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałeg</em>o (2010). Omawiam zjawisko osobistych wspomnień poety, czyli reminiscencje. Reprezentacja pamięci w poezji Białoszewskiego została przedstawiona na przykładach: anamnezy, upamiętnienia, zapomnienia. Botaniczne motywy pełnią tu funkcję medium pamięci.</span></p> Agnieszka Rydz Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 53 69 10.24917/23534583.8.4 >>Puszcza Białowieska rośnie na osadach ludzkich<< – las i pamięć https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.5 <p><span style="background-color: #ffffff;">Celem artykułu jest pokazanie specyfiki lasu jako miejsca pamięci, a punktem wyjścia – historia ukrytych w puszczy mogił ofiar Romualda Rajsa „Burego”. Kwestia lokalizacji ich grobów, a później – formy upamiętnienia, stanowi przykład konfliktów pamięci, do jakich często dochodzi na terenach o złożonej historii i niejednorodnej strukturze etnicznej, a do takich należy Podlasie. Wydarzenia 1946 roku i ich konsekwencje dla kolejnych pokoleń mieszkańców Hajnówki stały się faktograficzną kanwą kryminału Katarzyny Bondy <em>Okularnik</em>, którego interpretacja stanowi zasadniczą część zawartych w artykule rozważań. Las, ze względu na swoje ambiwalentne atrybuty i kulturowe konotacje, takie jak nieprzejrzystość, miejsce schronienia / zagrożenia, bliskość / obcość, trwałość / zmienność, okazuje się jedną z kluczowych metafor służących opisaniu trudnej wspólnotowej pamięci, którą ukrywa / utajnia i zabezpiecza zarazem. Zastosowana w artykule perspektywa badawcza to pamięcioznawstwo, ważna jest również kategoria nekropolityki w wersji Ewy Domańskiej.</span></p> Katarzyna Sawicka-Mierzyńska Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 70 89 10.24917/23534583.8.5 Organiczna całość w „Brzezinie”. Ekokrytyczna reinterpretacja opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.6 <p><span style="background-color: #ffffff;">Artykuł jest propozycją czytania znanej prozy Iwaszkiewicza z wykorzystaniem nastawienia ekokrytycznego. Ta propozycja pozwala uznać za głównego bohatera tekstu nie ludzi i ich losy, ale las, w którym rozgrywa się akcja opowiadania. Autorka proponuje wydzielić w narracji kilka trybów konstruowania narracji o lesie: ekonomiczny, medyczny, symboliczny, estetyczny, z których każdy zakłada ludzką próbę zapanowania nad roślinnym żywiołem za pośrednictwem języka. Doznanie braku, wyrażone przez umierającego Stanisława, wydaje się tematyzować poszukiwanie nowego języka, za pomocą którego możliwe stałoby się włączenie człowieka w organiczną całość.</span></p> Beata Mytych-Forajter Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 90 100 10.24917/23534583.8.6 Dendrocentryczny świat późnej poezji Jarosława Iwaszkiewicza https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.7 <p>Celem artykułu jest wskazanie na miejsce i rolę drzewa w późnej, senilnej poezji autora <em>Brzeziny</em> – jego znaczeń symbolicznych oraz szerokiego kontekstu kulturowo-społecznego, psychologicznego, estetycznego, i co istotne – metafizyczno-duchowego, w jakim jest sytuowane. Drzewo bowiem w poetyckim uniwersum Iwaszkiewicza to nie tylko oś i centrum rzeczywistości, lecz także – przede wszystkim – samoistne, odrębne, podmiotowe, równe ludzkiemu lub nawet doskonalsze istnienie, z którym porozumienia szuka poeta, by odkryć tajemnicę nieśmiertelności, dotrzeć do transcendentnego jądra bytu. Filozoficzny namysł nad egzystencją w drzewnej postaci przynosi niezwykle nowoczesną w swoim wyrazie, głęboką i wyrafinowaną refleksję nad obecnością i pozycją człowieka w naturze, daleką od triumfalistycznego, nieuprawnionego myślenia w biblijnych kategoriach czynienia sobie ziemi poddaną.</p> Anna Szóstak Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 101 118 10.24917/23534583.8.7 Stefan Żeromski: koncepcje narracji dendrologicznych. Zarys problematyki https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.8 <p>Stefan Żeromski w szczególny, złożony sposób wykorzystywał motywy dendrologiczne w swojej twórczości. Drzewa (las, puszcza, ogród) są nie tylko tłem akcji jego utworów, ale stanowią także ważny nośnik różnych treści: egzystencjalnych, metafizycznych, historycznych. Są elementami doświadczania czasu i przestrzeni, stają się znakiem pamięci, jak i figurą rzeczywistości. Opisy te pojawiają się już w młodzieńczych <em>Dziennikach</em>. Szczególnego znaczenia nabierają jodły w opisach puszczy, na przykład w<em> Popiołach</em> i w <em>Puszczy jodłowej</em>, sosny w <em>Ludziach bezdomnych</em>, brzozy w <em>Róży</em> i <em>Urodzie życia</em>. Jeden z najbardziej przejmujących obrazów dendrologicznych niesie <em>Zemsta jest moją…</em>, gdzie pisarz zbudował model świata, odwołując się do motywu drzew i ich elementów. Drzewa w twórczości Żeromskiego podlegają symbolizacji i funkcjonują często na zasadzie Jungowskich archetypów. Warto wskazać na pewne podobieństwa z ujęciem motywów dendrologicznych u Orzeszkowej czy Rodziewiczówny, a także u Jarosława Iwaszkiewicza.</p> Maria Jolanta Olszewska Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 119 140 10.24917/23534583.8.8 Drzewo, człowiek i drobnoustroje w powieściowym laboratorium. O „Historii kołka w płocie" Józefa Ignacego Kraszewskiego https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.9 <p>Tematem przedstawionej w artykule interpretacji <em>Historii kołka w płocie</em>, jednej z żytomierskich powieści Kraszewskiego z 1858 roku, jest zetknięcie ludzkiej kultury i cywilizacji (w tym społecznego bytu wsi polskiej) z materialnością świata nie-ludzkiego. Zagadnienie to wywołuje szereg pytań i wątpliwości zwłaszcza dzisiaj, w kontekście historyczno-metodologicznego zwrotu w stronę świata rzeczy i ekologii. Teoriopoznawczy sceptycyzm Kraszewskiego nakłada na odbiorcę obowiązek lektury zgodnej z „dyrektywą nieufności”, to znaczy ironicznie podejrzliwej wobec wszelkich prawd „absolutnych”. Znajduje tu pole do realizacji ironia sokratejska, podniesiona przez Schlegla do rangi głównej zasady filozoficzno-estetycznej. Pod piórem Kraszewskiego staje się ona mechanizmem twórczej samokontroli, powstrzymuje twórcę przed jednoznacznym dydaktyzmem, z którym oswoił czytelników sporej części swoich poprzednich powieści o tematyce społecznej. Metoda konfrontowania „wiedzy” bytów nie-ludzkich (pochodzących ze świata roślin) z ludzkimi relacjami i sądami, krytyka sztuki sądzenia, rezygnacja z wyraźnej dyskursywizacji własnego ideowego stanowiska na rzecz „ukrytej filozofii”, wreszcie wprowadzenie do powieści perspektywy mikroświatów w postaci drobnoustrojów – całe to spektrum stanowi wyposażenie powieściowego laboratorium, w które zamienia się <em>Historia kołka w płocie</em>.</p> Marcin Lul Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 141 171 10.24917/23534583.8.9 La pré-structure diégétique et le théâtre de la plénitude amoureuse ou deux visions de l’arbre dans la série romanesque d’Émile Zola, "Les Rougon-Macquart" https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.10 <p><span style="background-color: #ffffff;">Artykuł analizuje dwie formy, jakie przybiera motyw drzewa w cyklu powieściowym Émile’a Zoli Rougon-Macquartowie. Pierwszą z nich, którą można nazwać „społeczną”, jest drzewo genealogiczne postaci tworzących powieściową rodzinę; sporządzenie tego drzewa i przygotowanie szczegółowych informacji na temat każdego bohatera i jego losów poprzedziło rozpoczęcie pracy nad cyklem, co czyni z niego rodzaj pra-struktury całej serii. Drugą formą, w jakiej drzewo pojawia się w analizowanych tekstach, jest forma „naturalna”, związana z przyrodą (drzewo jako roślina) i nasycona symboliką dotykającą miłości i płodności. Obie formy łączy odniesienie do życia jako nadrzędnej wartości i podstawowego tematu literatury naturalistycznej.<br></span></p> Anna Kaczmarek-Wiśniewska Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 172 186 10.24917/23534583.8.10 Od pramatki kiedry do wnuczki jabłonki. Historie rodowe w „Listach z nieba” Stanisława Vincenza https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.11 <p><span style="background-color: #ffffff;">Artykuł jest próbą rekonstrukcji historii rodowych Szumejów, bohaterów cyklu <em>Na wysokiej</em> <em>połoninie</em> Stanisława Vincenza. Najciekawszym motywem opowieści jest pochodzenie rodu od drzew. Zanalizowane zostały deskrypcje drzew oraz konsekwencje niezwykłego pochodzenia dla kreacji bohaterów. Wyróżniono obrazy kiedry: wojownik, gazda, matka rodu, drzewo żywota i umierania. Cechami odziedziczonymi przez potomków kiedry są: wytrwałość, nieugiętość oraz troskliwość i zaufanie do świata. Z uwagi na patrylinearną strukturę rodu kobiety są na drugim planie rodowych historii, brak w nich narratorki, ostatnia kobieta z rodu umiera. Na płaszczyźnie społecznej i symbolicznej nie istnieje pokoleniowa więź między kobietami. W artykule uwzględniono również zawarte w dziejach rodu symboliczne odniesienia do historii zbawienia.</span></p> Ewa Serafin Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 187 200 10.24917/23534583.8.11 Drzewo kobiet. Matrylinearność w „Nieczułości” Martyny Bundy https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.12 <p><span style="background-color: #ffffff;">Artykuł dotyczy powieści Martyny Bundy <em>Nieczułość</em>. Autorka tekstu bada relacje między matką, seniorką rodu, a jej trzema córkami. Interesuje ją ukazana w powieści rekonstrukcja drzewa genealogicznego, która wzmacnia jedynie kobiece gałęzie, unieważniając części męskie. Martyna Bunda już w otwierającej książkę dedykacji zdradziła, jak ważne jest dla niej kobiece uniwersum, ale postrzegane niezwykle dynamicznie, relacyjnie. Taki sposób postrzegania związków między matką a córką oraz kategorii córectwa i siotrzeństwa w ostatnich latach jest&nbsp; przedmiotem wielu ciekawych analiz w obrębie filozofii feministycznej, literaturoznawstwa i nauk społecznych. Autorka artykułu skupia swoją uwagę także na kategoriach traumy i rany jako czynnikach w szczególny sposób modelujących relacje między bohaterkami powieści.</span></p> Monika Ładoń Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 201 214 10.24917/23534583.8.12 Ksyloteki, czyli patroszenie lasu https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.13 <p>Obierając za punkt wyjścia niemiecką tradycję tworzenia ksylotek, czyli bibliotek zawierających próbki drewna ucharakteryzowane na książki, przypominam biografię Wiktora Kozłowskiego (1791–1858), pierwszego polskiego twórcy ksylotek, leśnika, kolekcjonera i autora słowników terminologii leśnej na tle historii organizacji rządowej służby leśnej w Królestwie Polskim. Opisuję, jak reorganizacja leśnictwa w duchu oświeceniowego projektu dominacji nad przyrodą wywołała niepokój, który znalazł wyraz między innymi w operze Karola Kurpińskiego <em>Leśniczy z Kozienickiej Puszczy</em>. W pierwszej połowie XIX wieku zestawiano postaci „młodego” i „starego” leśniczego, zapowiadające rozdźwięk między oświeceniowym i romantycznym podejściem do świata przyrody. Ksyloteki Wiktora Kozłowskiego reprezentują podejście oświeceniowe – związane z pasją katalogowania, preparowania i obiektywizowania jako narzędzi kontroli.</p> Ada Arendt Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 215 229 10.24917/23534583.8.13 Drzewa i lasy w kalendarzach przyrodniczych dla dzieci wydawanych w PRL-u https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.14 <p>Przedmiotem rozważań jest analiza znaczeń i funkcji przypisywanych drzewom i ich skupiskom w kalendarzach przyrodniczych dla dzieci z czasów PRL-u. W książkach tych zastosowano kilka strategii wykorzystywania drzew w komunikacji z młodym czytelnikiem. W opisach wstępnych, „zagajających”, ich obraz pomaga w ukazaniu atmosfery, na przykład klimatu nowej pory roku (1), w opisach konkretnych zjawisk / elementów przyrodniczych pozwala na jego uszczegółowienie (2). Jest też elementem budzącym refleksję historyczną – o trwaniu i przemijaniu (3). Dary lasu są przedstawiane w kalendarzach przyrody jako istotny element pożywienia ludzi i zwierząt (4) oraz jako ciekawy przedmiot dziecięcej zabawy (5). Zwłaszcza w trzech pierwszych zastosowaniach autorzy opisów chętnie przedstawiali drzewa i las w formie metaforycznej. Ukazane zostały wszystkie wyżej wymienione zastosowania<br>drzew i lasu w trzech publikacjach o charakterze kalendarza przyrodniczego: w <em>Głosie przyrody</em> Marii Kownackiej i Marii Kowalewskiej (t. 1–2, 1963), <em>Razem ze słonkiem</em> Marii Kownackiej (t. 1–6, 1975–1978). Zasięg chronologiczny ograniczono do lat 1945–1989, gdyż po transformacji ustrojowej na rynku wydawniczym ukazało się wiele edycji podobnych książek przyrodniczych, jednak były one wydawane na licencjach zagranicznych i miały już całkiem inny charakter.</p> Bogumiła Staniów Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 230 244 10.24917/23534583.8.14 Drzewa w „Listach moralnych" Seneki Filozofa https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.15 <p>Seneka Młodszy w <em>Listach moralnych</em> jawi się jako filozof stoicki, dając swemu przyjacielowi Lucyliuszowi wiele praktycznych porad. Ilustruje je różnymi przykładami z życia i otaczającego go świata, odwołuje się także do drzew. Mądrość stoicką przyrównuje do lasu lub do owocującego drzewa, las stanowi dla niego pomoc w refleksji nad Bogiem. Filozof objaśnia drzewa jako istnienia mające pierwowzory oraz jako stworzenia cielesne, ale niemające ducha ani rozumu, a zatem i prawdziwego dobra. W niektórych wypowiedziach Seneka krytykuje współczesne mu umiłowanie zbytku – wychwala ludzi złotego wieku, którzy zadowalali się tym, co dawała im natura, mieszkali w drzewach, z drzew robili odzienie. Natomiast drewniane ściany i sufity pokryte marmurem i złotem nie dają ludziom szczęścia. Drzewa pokazują Senece także, ile czasu już przeminęło, a opadające liście przypominają o nieuchronności śmierci. Zajmowanie się rolnictwem może być ważne w starości, dawać przyjemność i być pożytecznym.</p> Dominika Budzanowska-Weglenda Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 245 261 10.24917/23534583.8.15 >>Wyłaniam kraje kory pękate<<. (Współ)drzewna poetyka Krystyny Miłobędzkiej https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.16 <p><span style="background-color: #ffffff;">Szkic stanowi próbę ulokowania poezji Krystyny Miłobędzkiej w kontekście ekopoetyki i sprawdzenia, czy tak ukierunkowane odczytanie otworzy liryczną twórczość poetki na nowe praktyki interpretacyjne, cieszące się coraz większym zainteresowaniem badawczym. W omówieniach dorobku autorki <em>Anaglifów</em> motywy i tematy przyrodnicze pojawiają się stosunkowo często, jednak do tej pory rzadko traktowane były jako główny, samodzielny przedmiot analizy. Szkic poprzez interpretację poszczególnych utworów pokazuje, w jaki sposób natura, w tym wypadku zwłaszcza pojawiające się pod różną postacią drzewa, na przestrzeni publikowanych kolejno tomów kształtują wyobraźnię pisarską Miłobędzkiej i wpisują się w wypracowany przez nią projekt poetycki, wykraczający poza ramy strategii literackiej, którego założenia pozwalają umieścić go w obszarze ekopoetyki.</span></p> Daria Lekowska Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 262 271 10.24917/23534583.8.16 >>Cudownie nieartykułowana mowa dźwięków<<. Muzyczno-literacki motyw lipy w pieśni piątej z „Winterreise” Franza Schuberta i „Der Lindenbaum” Wilhelma Müllera w przekładzie Stanisława Barańczaka https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.17 <p><span style="background-color: #ffffff;">W 1827 roku Franz Schubert wydał cykl pieśni <em>Winterreis</em>e. Z kolei 167 lat później Stanisław Barańczak opublikował tom <em>Podróż zimow</em>a. <em>Wiersze do muzyki Franza Schuberta</em>. Romantyczna pieśń zapoczątkowana przez austriackiego kompozytora dała nową sposobność do przekazania ekspresji poprzez słowo śpiewane i towarzyszącą muzykę. Artykuł na podstawie Pieśni V, zatytułowanej <em>Der Lindenbaum</em> (Lipa), przedstawia korelacje zachodzące na płaszczyźnie między Schubertem, Wilhelmem Müllerem a Barańczakiem. Jest to jedyny wiersz w cyklu, który Barańczak przełożył z języka niemieckiego. Powstające we wspólnym muzyczno-literackim obszarze sensy autorka lokuje w różnych systemach&nbsp; znaczeniowych: tekstu literackiego, możliwych sytuacjach intertekstualnych oraz istnienia dzieła literackiego wobec muzyki, i odpowiada na pytanie, jak w tej sytuacji topika drzewa znaczy w wierszu Barańczaka połączonym z muzyką Schuberta.</span></p> Karolina Wyciślik Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 272 285 10.24917/23534583.8.17 Rola drzew w poezji Urszuli Zajączkowskiej odczytywana przez pryzmat ekopoetyki https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/23534583.8.18 <p><span style="background-color: #ffffff;">Artykuł poświęcony został ekopoetyckiej lekturze wierszy Urszuli Zajączkowskiej ze szczególnym uwzględnieniem drzew pojawiających się w wierszach z tomików <em>Atomy</em> (2014) i <em>minimum</em> (2017). Pod uwagę wzięto przede wszystkim stosunek podmiotu mówiącego do drzew (także szerzej – flory), ich funkcję oraz znaczenie, jakie niosą w poszczególnych tekstach. Wyodrębniono dwa typy podmiotu, którymi są podmiot wrażliwiec i podmiot scjentysta. Okazało się, że są one stale ze sobą skorelowane, a przez to wspólnie wyrażają szczególne miejsce drzew w tej poezji. Analiza tekstów wykazała, że u Zajączkowskiej lasy odgrywają niebagatelną rolę – umożliwiają ucieczkę od świata, jednocześnie będąc świadkiem historii ludzkości i pojedynczego człowieka. Z tomików wyniknęła także istotna nieantropocentryczna konstatacja, że drzewa podobne są do gatunku homo sapiens. Odczuwają one ból, mają krwiobieg, a z ich ciał można odczytywać wiele informacji&nbsp; dotyczących życia.</span></p> Katarzyna Koza Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 286 299 10.24917/23534583.8.18 Table of Contents https://studiapoetica.up.krakow.pl/article/view/7905 <p>-</p> <p>&nbsp;</p> - - Prawa autorskie (c) 2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2020-12-23 2020-12-23 8 360 362