Kuglowanie teorią. Casus Stanisława Barańczaka

Main Article Content

Maria Tarnogórska
https://orcid.org/0000-0001-5257-1620

Abstrakt

Wirtuozerskie umiejętności Stanisława Barańczaka, o których wielokrotnie pisano, komentując jego twórczość literacką i translatorską, znajdują potwierdzenie również w sposobie posługiwania się przez niego dyskursem (quasi)naukowym, konstruowanym na potrzeby intelektualnej zabawy. Osobliwym tego przykładem jest „prywatna teoria gatunków” wyłożona w książce Pegaz zdębiał (I wyd. w 1995 r.), w odniesieniu do której formuła kuglarskiego seansu, oznaczająca pewną odmianę sztuki zręcznościowo- magicznej, stanowić może istotne narzędzie interpretacji. Stosowane przez Barańczaka efektowne techniki oddziaływania na wyobraźnię odbiorcy („żonglowanie” teoretycznymi pomysłami, triki służące budowaniu naukowej iluzji, użycie zaskakujących form obrazowania w charakterze budzących podziw rekwizytów, symulowanie obfitującego w dziwności spektaklu) tworzą atmosferę niezwykłości, typową dla prestidigitatorsko- iluzjonistycznych praktyk.

Article Details

Jak cytować
Tarnogórska, Maria. 1. „Kuglowanie teorią. Casus Stanisława Barańczaka”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 7 (1), 137-49. https://doi.org/10.24917/23534583.7.10.
Dział
Studia i szkice
Biogram autora

Maria Tarnogórska, Uniwersytet Wrocławski

Doktor habilitowany, kierownik Zakładu Teorii Literatury Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Autorka dwóch monografii: Poemat międzywojenny. Studium z poetyki historycznej gatunku (1997) i Genus ludens. Limeryk w polskiej kulturze literackiej (2012). Główny przedmiot jej aktualnych zainteresowań badawczych stanowią formy ludyczne, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki literackiego nonsensu.

Bibliografia

1. Barańczak Stanisław, Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazja w masowej kulturze literackiej PRL, wyd. 1, Libella, Paris 1983.

2. Barańczak Stanisław, Fioletowa krowa. 333 najsławniejsze okazy angielskiej i amerykańskiej poezji niepoważnej od Williama Shakespeare’a do Johna Lennona. Antologia, Wydawnictwo A5, Kraków 2007.

3. Barańczak Stanisław, Jazda, rdzo, zdradzaj!, „Przekrój” 2001, nr 1.

4. Barańczak Stanisław, O niepowadze – z całą powagą. Rozmowa z Bogusławą Latawiec, w: tegoż, Zaufać nieufności. Osiem rozmów o sensie poezji, Wydawnictwo M, Kraków 1993.


5. Barańczak Stanisław, Pegaz zdębiał. Poezja nonsensu a życie codzienne. Wprowadzenie w prywatną teorię gatunków, wyd. 1, Wydawnictwo Puls, Londyn 1995; wyd. 2, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2008.

6. Barańczak Stanisław, Poezja i duch Uogólnienia. Wybór esejów 1970–1995, Wydawnictwo Znak, Kraków 1996.

7. Barańczak Stanisław, Uciekinier z utopii. O poezji Zbigniewa Herberta, wyd. 1, Polonia Book Fund, London 1984.

8. Bourke John, Englischer Humor, Vandenhoeck and Ruprecht, Göttingen 1965.

9. Budzik Justyna Hanna, Filmowe cuda i sztuczki magiczne. Szkice z archeologii kina, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2015.

10. Chapman Graham, Cleese John, Gilliam Terry, Idle Eric, Jones Terry, Palin Michael, Latający Cyrk Monty Pythona. Tylko słowa, t. 2, przeł. Elżbieta Gałązka-Salamon, Wydawnictwo RM, Warszawa 2006.

11. Filler Witold, Cyrk, czyli emocje pradziadków, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1963.

12. Gajda Stanisław, Współczesna polszczyzna naukowa. Język czy żargon?, Instytut Śląski, Opole 1990.

13. Gunning Tom, Jesteśmy tutaj i gdzieś indziej. Magia sceniczna końca XIX wieku a pojawianie się (i znikanie) wirtualnego obrazu jako korzenie kina, przeł. Arkadiusz Rogoziński, Michał Pabiś-Orzeszyna, Łukasz Biskupski, „Kultura Popularna” 2013, nr 3, s. 6–17.

14. Hurley Matthew M., Dennett Daniel C., Adams Reginald B., Jr, Filozofia dowcipu. Humor jako siła napędowa umysłu, przeł. Rafał Śmietana, Copernicus Center Press, Kraków 2016.

15. Kawka Maciej, Pragmatyka tekstu teatralnego – didaskalia, w: Stylistyka a pragmatyka, red. Bożena Witosz, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2001.

16. Krajewska Anna, Dramat genologii, czyli o gatunkach współczesnego dramatu, w: Genologia dzisiaj, red. Włodzimierz Bolecki, Ireneusz Opacki, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2000.

17. Makowski Adam, rec. Stanisław Barańczak, Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta, „Pamiętnik Literacki” 1996, z. 1, s. 243–247.

18. Miodek Jan, Rzecz o języku. Szkice o współczesnej polszczyźnie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1983.

19. Okopień-Sławińska Aleksandra, Jak role osobowe grają w teatrze mowy?, „Teksty” 1977, nr 5–6, s. 42–77.

20. Piętkowa Romualda, Homo doctus versus (?) homo ludens, w: Żonglowanie słowami. Językowy potencjał i manifestacje tekstowe, red. Małgorzata Kita przy współudziale Marii Czempki, Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych – Agencja Artystyczna PARA, Katowice 2006.

21. Raszewski Zbigniew, Teatr w świecie widowisk. Dziewięćdziesiąt jeden listów o naturze teatru, Wydawnictwo Krąg, Warszawa 1991.

22. Skwarczyńska Stefania, Wstęp do nauki o literaturze, t. 3, Instytut Wydawniczy „Pax”, Warszawa 1965.

23. Sławiński Janusz, Co nam zostało ze strukturalizmu?, w: Sporne i bezsporne problemy współczesnej wiedzy o literaturze, red. Włodzimierz Bolecki, Ryszard Nycz, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2002.

24. Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 11: kos–kyryje, red. Maria Renata Mayenowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1978.

25. Szczęsna Joanna, Mielona Gęś albo W Orkanach absurdu, „Gazeta Wyborcza”, 31.01–1.02.2004.

26. Tomasik Wojciech, O ludyczności tekstu literaturoznawczego, „Teksty Drugie” 1990, nr 5/6, s. 33–48.

27. Tuwim Julian, Pegaz dęba. Panopticum poetyckie, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2008.

28. Znajco Gwidon [Jan Gondowicz], O hamburge-fonsz!, „Ex libris” 1996, nr 89.