Retoryka (klasyczna) vs retoryczność (ponowoczesna). Analiza retoryczna polemiki naukowej. Przypadek Jakuba Z. Lichańskiego i Michała Rusinka

Main Article Content

Mirosław Ryszkiewicz
https://orcid.org/0000-0002-1683-6289

Abstrakt

W artykule podjęta została próba opisania sporu w teorii (literatury) na przykładzie polemiki Panów Profesorów Jakuba Z. Lichańskiego i Michała Rusinka. Publiczna dyskusja tych uczonych prowadzona była głównie na łamach najważniejszych periodyków polskiej humanistyki w początkach pierwszej dekady XXI wieku, a dotyczyła sposobu rozumienia retoryki, którą prof. Lichański pojmuje tradycyjnie, choć zarazem nowocześnie, natomiast prof. Rusinek ujmuje retorykę w wymyślnych kategoriach ponowoczesności. Metodę opisu tego sporu przewrotnie oferuje sama retoryka (klasyczna), która integruje tekstowy, komunikacyjny i kontekstowy aspekt każdej wypowiedzi, ukazując jej perswazyjną, czyli poznawczą, wychowawczą i estetyczną, funkcję. Nawet publikacji naukowej, zwłaszcza polemicznej.

Article Details

Jak cytować
Ryszkiewicz, Mirosław. 1. „Retoryka (klasyczna) Vs retoryczność (ponowoczesna). Analiza Retoryczna Polemiki Naukowej. Przypadek Jakuba Z. Lichańskiego I Michała Rusinka”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 7 (1), 38-54. https://doi.org/10.24917/23534583.7.4.
Dział
Studia i szkice
Biogram autora

Mirosław Ryszkiewicz, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

W artykule podjęta została próba opisania sporu w teorii (literatury) na przykładzie polemiki Panów Profesorów Jakuba Z. Lichańskiego i Michała Rusinka. Publiczna dyskusja tych uczonych prowadzona była głównie na łamach najważniejszych periodyków polskiej humanistyki w początkach pierwszej dekady XXI wieku, a dotyczyła sposobu rozumienia retoryki, którą prof. Lichański pojmuje tradycyjnie, choć zarazem nowocześnie, natomiast prof. Rusinek  ujmuje retorykę w wymyślnych kategoriach ponowoczesności. Metodę opisu tego sporu przewrotnie oferuje sama retoryka (klasyczna), która integruje tekstowy, komunikacyjny i kontekstowy aspekt każdej wypowiedzi, ukazując jej perswazyjną, czyli poznawczą, wychowawczą i estetyczną, funkcję. Nawet publikacji naukowej, zwłaszcza polemicznej.

Bibliografia

1. Biti Vladimir, Ideologia znaku literackiego – znak teoretycznej ideologii. O aktualnej sytuacji teorii literatury w Jugosławii, przeł. Jan Wierzbicki, „Pamiętnik Literacki” 1990, z. 3, s. 225–252.

2. Bogołębska Barbara, Współczesne polskie badania nad retoryką i jej zastosowaniami, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2005, t. 7, s. 5–14.

3. Bolecki Włodzimierz, Polowanie na postmodernistów (w Polsce), „Teksty Drugie” 1993, nr 1, s. 7–24.

4. Budzyńska-Daca Agnieszka, Retoryka debaty. Polskie wielkie debaty przedwyborcze 1995–2010, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2015.

5. Budzyńska-Daca Agnieszka, Sztuka argumentacji, w: Retoryka, red. Maria Barłowska, Agnieszka Budzyńska-Daca, Piotr Wilczek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

6. Budzyńska-Daca Agnieszka, Kwosek Jacek, Erystyka czyli o sztuce prowadzenia sporu. Komentarze do Schopenhauera, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2019.

7. Burzyńska Anna, Poststrukturalizm, w: Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, Teorie literatury XX wieku. Podręcznik, Wydawnictwo Znak, Kraków 2006.

8. Czaplejewicz Eugeniusz, Pierwotne założenia: Czym jest poetyka pragmatyczna?, w: tegoż, Pragmatyka, dialog, historia. Problemy współczesnej teorii literatury, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1990.

9. Douglas Rodney B., Arystotelesowska koncepcja komunikacji retorycznej, przeł. Wiesław Krajka, „Pamiętnik Literacki” 1977, z. 1, s. 203–210.

10. Ingarden Roman, W sprawie budowy dzieła literackiego. Profesorowi Markiewiczowi w odpowiedzi, „Pamiętnik Literacki” 1964, z. 1, s. 183–202.

11. Kaczmarkowski Michał, Retoryka (starożytna) – możliwa podstawa nauk humanistycznych, w: Retoryka antyczna i jej dziedzictwo, red. Jerzy Axer, Warszawa 1996, s. 95–105.

12. Karcz Andrzej, Kryzys badań literackich a po-poststrukturalistyczne propozycje, „Teksty Drugie” 2001, nr 2, s. 156–167.

13. Kochan Marek, Pojedynek na słowa. Techniki erystyczne w publicznych sporach, Wydawnictwo Znak, Kraków 2007.

14. Korolko Mirosław, Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990.

15. Koziołek Ryszard, Teoria literatury jako akt wiary, w: Teoria nad-interpretacją?, red. Józef Olejniczak, Marta Baron, Paweł Tomczok, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2012.

16. Lausberg Heinrich, Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze, przeł. Albert Gorzkowski, Wydawnictwo Homini, 2002.

17. Lichański Jakub Z., Co to jest retoryka?, Wydawnictwo PAN, Kraków 1996.

18. Lichański Jakub Z., Myślenie o retoryce, „Teksty Drugie” 2002, nr 1–2, s. 277–294.

19. Lichański Jakub Z., Retoryka. Przegląd współczesnych szkół i metod badawczych, w: Retoryka a literatura, red. Barbara Otwinowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984.

20. Lichański Jakub Z., Retoryka od średniowiecza do baroku. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.

21. Lichański Jakub Z., Retoryka przeciw postmodernizmowi, „Przegląd Humanistyczny” 1994, nr 6, s. 35–42.

22. Lichański Jakub Z., Retoryka w Polsce. Studia o historii, nauczaniu i teorii w czasach I Rzeczypospolitej, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2003.

23. Lichański Jakub Z., Retoryka i poetyka: siostry czy rywalki?, w: Od poetyki do hermeneutyki literaturoznawczej, red. Tadeusz Budrewicz, Jerzy S. Ossowski, Antykwa, Kraków 2008.

24. Markowski Michał P., Humanistyka: niedokończony projekt, „Teksty Drugie” 2011, nr 6, s. 13–28.

25. Markiewicz Henryk, Jeszcze o budowie dzieła literackiego. W związku z artykułem prof. R. Ingardena, „Pamiętnik Literacki” 1964, z. 2, s. 429–434.

26. Markiewicz Henryk, Od Autora, w: tegoż, Główne problemy wiedzy o literaturze, TAiWPN Universitas, Kraków 1996.

27. Markiewicz Henryk, Roman Ingarden o dziele literackim, „Estetyka”1961, t. 2, s. 266–277.

28. Modrzejewska Ewa, Lógos, éthos, pathos w praktyce medialno-politycznej. Środki przekonywania w cytowanych wypowiedziach opozycji, „Forum Artis Rhetoricae” 2012, nr 2, s. 55–78.

29. Nycz Ryszard, O jednym z powodów tak zwanego kryzysu (w humanistyce, zwłaszcza polonistycznej), „Teksty Drugie” 2001, nr 1, s. 4–6.

30. Regiewicz Adam, Czy potrzebna jest retoryczna teoria literatury?, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2017, z. 5. s. 62–73.

31. Retoryka a literatura, red. Barbara Otwinowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984.

32. Rusinek Michał, Między retoryką a retorycznością, TAiWPN Universitas, Kraków 2003.

33. Rusinek Michał, Odpowiedź na polemikę Profesora Jakuba Z. Lichańskiego, „Teksty Drugie” 2002, nr 1–2, s. 290–294.

34. Rusinek Michał, Powrót, zwrot i różnica w myśleniu o retoryce, „Teksty Drugie” 2001, nr 2, s. 168–189.

35. Rusinek Michał, Retoryka obrazu. Przyczynek do percepcyjnej teorii figur, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2012.

36. Rusinek Michał, Teoria (literatury) i opór wobec retoryki, w: Retoryka w Polsce. Teoria i praktyka w ostatnim półwieczu, red. Marek Skwara, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2006, s. 65–74.

37. Rusinek Michał, Załazińska Aneta, Retoryka codzienna. Poradnik nie tylko językowy, Czarna Owca, Warszawa 2010.

38. Rusinek Michał, Załazińska Aneta, Retoryka podręczna czyli jak wnikliwie słuchać i przekonująco mówić, Wydawnictwo Znak, Kraków 2005.

39. Skwara Marek, O polskiej retoryce po 1945 roku, w: Retoryka, red. Marek Skwara, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2008.

40. Sokolski Jacek, Retoryka a literatura (recenzja), „Pamiętnik Literacki” 1986, z. 4, s. 311–313.

41. Stec Wiesław, Retoryka jako narzędzie badania staropolskiej literatury polemicznej. (Na przykładzie Gratisa Jana Brożka), „Zeszyty Naukowe – Uniwersytet Warszawski. Filia w Białymstoku” 1984, t. 8, z. 44, s. 140–151.

42. Tatarkiewicz Władysław, Historia filozofii, t. 1, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988.

43. Tomkowski Jan, Dwadzieścia lat z literaturą 1977–1996, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1998.

44. Ziomek Jerzy, O współczesności retoryki, w: tegoż, Prace ostatnie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.

45. Ziomek Jerzy, Retoryka opisowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990.